Sual: İşçi, patron ile anlaşırken, iki taraftan birisi süre dolmadan akde son verirse tazminat ödeyecek, diyebilirler mi?

Cevap: Böyle bir cezaî şart Hanbelî mezhebinde câizdir. Eğer işçiye iş öğretiliyor, kurs veriliyor, masraf ediliyorsa, ihtiyaç bulunduğundan dolayı Hanbelî mezhebi taklid edilebilir. Aksi takdirde, akdin sonuna kadar işçi çalışmak, işveren maaş ödemek mecburiyetindedir.

 

Sual: Kişinin psikolojik durumunun bozulduğundan yahut işini kaybettiğinden yahut meslekî, siyasî, sosyal mevkii sebebiyle, manevî tazminat istenmesi ve bunun için dâvâ açılması uygun mudur?

Cevap: Müessir fiil dışında, manevî tazminat istemek meşru değildir. Ancak helâlleşmek karşılığı istenebilir. Ulemâ hakkı ıskat yoluyla bedel istenebileceğine fetvâ vermiştir.

 

Sual: Acentalar, bir firma için senelerce çalıştıklarını ve bu firmaya bir çok müşteri bulduklarını, dolayısıyla, bir portföy oluşturduklarını iddia edip portföy tazminatı istiyorlar. Bu tazminat istenebilir mi?

Cevap: Portföy mal değil ise de, bir bilgi bankasıdır. Devri için para istenebilir.

 

Sual: İş yerinde çalışan işçilerin yaptığı hatalardan dolayı, malın telef olması halinde işçiden bedelini tazmin etmek caiz mi?

Cevap: İşçinin kasıt veya ihmali varsa öder.

 

Sual: Komşuda yangın çıktı, evimiz de bu yangında büyük zarar gördü. Bizim uğradığımız zararı yangına sebep olan komşu ödemekle sorumlu değil mi?

Cevap: Yangına kasıt veya ihmal yoluyla sebebiyet vermişlerse öder, yoksa ödemez.

 

Sual: Zevcem boşanmak üzere mahkemeye müracaat etti. Ben de boşanmayı kabul etmek istiyorum. Ancak karşı taraf maddî ve manevî tazminat talep ediyor. İslâm hukukunda boşanan tarafın böyle bir tazminat hakkı var mıdır? Şayet mahkeme bunu kabul ederse, ben bu tazminatı öderken mehre niyet edebilir miyim?

Cevap: İslâm hukukunda taraflar hangi sebeple olursa olsun boşandığı zaman, kadının ödenmemiş mehr, ödenmemiş nafaka ve ayrıca iddet nafakasından başka bir talebi olamaz. Bu bakımdan mahkeme karar verse bile, bu tazminat kadına helâl değildir. Ancak kadın, bu tazminatı almadığı mehr, nafaka ve iddet nafakasına karşılık olarak alabilir; erkek de bu niyetle verebilir. Hanefî mezhebinde, alacağın takası (mahsubu) için aynı cinsten olması şart ise de, diğer mezheplerde şart değildir. Binaenaleyh altın alacağın karşılığı, aynı kıymette kâğıt para olarak takas yapılabilir.

 

Sual: Bir kimseye veya malına bakılıp nazar değse, kul hakkına girilmiş olur mu? Zararın tazmini gerekir mi?

Cevap: Güzel bir şey görünce mâşaallah demek dinin icabıdır. Müslümanın Müslüman üzerindeki haklarındandır. Nitekim Nesâî’deki hadîs-i şerifte şöyle buyurulmaktadır: «Sizden herhangi bir kimse, nefsinden, malından veya kardeşinden bir şeyin hoşuna gittiğini gördüğü zaman bereketle dua etsin. Zira şüphesiz nazar değmesi haktır.» Bereketle dua şöyle demesidir: «Tebârekallahu ahsenü’l-hâlikîn.» (Ya Rabbi, buna bereket ihsan eyle). Bazı âlimlerin dediğine göre bir kişi kötü nazarla bilinmişse ondan sakınmak uygundur. Resmî makamlar onu halkla haşru neşr olmaktan men etmelidir. Evinde oturmaya mecbur etmelidir. Eğer fakirse kendisine yetecek kadar maaş vermelidir. Çünkü bunun zararı sarımsak ve soğan yiyenin zararından daha fazladır. Hazret-i Ömer, bu gibi insanların halka karışmasını yasaklardı (İbni Abidin). Bir kişi güzel bir şey görüp de bereketle dua etmez ve nazarı değerse günaha girer. Ancak zararın tazmini gerekmez. Zira zararın nazar ile meydana geldiği kat’î olarak bilinemez.

 

Sual: Bir kimse telef ettiği kıyemî malı tazmin ederken ne zamanki kıymetini esas alacaktır?

Cevap: Telef ettiği andaki kıymetini altın üzerinden öder.

 

Sual: Bâliğ olmamış bir çocuk sokakta oynarken kaza ile bir kimsenin camını kırsa ücreti kim öder?

Cevap: Çocuğun servetinden ödenir. Yoksa, büyüdüğü zaman servet kazanınca öder.

 

Sual: Bir trafik kazası neticesi erkek ölüyor, hanımı ve 1,5 yaşındaki oğlu yaralı olarak kurtuluyor. Ceza ve hukuk davalarında karşı taraf tam kusurlu bulunuyor. Biz de, ölenin hanımı, çocuğu ve anne-babası adına destekten yoksun kalma tazminatı, hem bizzat yaralandıkları tedavi gördükleri ve dahası aynı kazada eşini ve babasını kaybettikleri için eş ve çocuk adına manevi tazminat ve ayrıca ölenin anne-babası derin üzüntüye gark olduğundan manevi tazminat, ölene ait aracın bedelini ve defin masrafını istedik. Neticede davamız kısmen kabul edilip ölenin çocuğu, babası ve anası lehine maddi-manevi tazminata, araç bedeline ve defin masrafına hükmolundu. Keza lehimize kısmî kabulden ötürü hem maddi, hem manevi tazminat yönünden vekalet ücretine hükmolundu. Bahis mevzuu kalemlerden hangilerini almak caiz olur?

Cevap: Dârülharbde, katilden diyet almak üç mezhebde câizdir. Manevî tazminat (hükümet-i elem) ise İmam Ebu Yusuf’a göre caizdir. Bu kavle göre almak caiz olur.

 

Sual: Bir işçinin çalıştığı kurumdan çıktıktan sonra açacağı işçi alacakları davasında aşağıdaki kalemler talep edilmektedir: Haftalık kanunun kabul ettiği saat limitini aşarak çalışmışsa (FAZLA MESAİ ÜCRETİ); haftada bir gün tatil verilmemişse (HAFTA TATİLİ ÜCRETİ); yıllık izin hakları kullandırılmamışsa (YILLIK İZİN ÜCRETİ); bayramlarda izin verilmemişse (BAYRAM TATİLİ ÜCRETİ). Bu kalem alacaklar da kıdem tazminatı gibi kişinin hakkı olmayan alacaklardan mıdır?

Cevap: Bunların hepsi akden ve örfen işçinin hakkıdır; maaşına dâhildir. Herhangi bir isimle talep edilebilir. Hizmet akdi müddetinden evvel mücbir sebepsiz işten çıkarılan işçi, geri kalan zamanın ücretini de hak eder. İster işçi ayrılsın; ister işveren tarafından işten çıkarılsın, ister hizmet akdi müddeti bitmiş olsun, isterse bitmesin, kıdem tazminatı karşılıksız bir paradır; talep edilemez.

 

Sual: Müvekkilim marketten gazoz alıyor. İçinden sinek çıkıyor. Gazoz imalatçısı şirkete dava açmayı düşündük. Yargıtay içtihatları zarar olmadığı için dava açılamayacağı istikametindedir. Biz de şirketi sağlık bakanlığı, savcılık ve alakalı müesseselere şikâyet edeceğimizi ve basına bildireceğimizi beyan ederek tazminat almayı düşünüyoruz. Sağlık cihetinden bazı müeyyideleri olduğundan umumiyetle şirket ödeme yapıyor. Bu yaptığımız caiz olur mu?

Cevap: Makul sınırlar içinde kalmak gerekir. Şeriatta ayba karşı tekeffül şartları bellidir. Şirket gazozu değiştirir veya ödediği bedeli tazmin eder. Bilmeden içmişse, makul bir tazminat mevzubahis olabilir.

 

Sual: Âriyet olarak aldığı malı şartlarına uygun olarak kullanırken kaza yapsa ve 3. şahsın malına zarar verse, zararı kaza yapan mı öder, yoksa mal sahibi de kendi vasıtası kullanıldığı için tazminde ortak olur mu?

Cevap: Vasıtayla cezanın alakası yoktur. Suçu ve tazminatı fail üstlenir.

 

Sual: Mecelle’nin 13. maddesinde “Mesela, bir kimsenin masası üzerindeki bardakla su içmeye delâleten izin vardır, kırılsa ödemek gerekmez” diyor. Buna misal verir misiniz?

Cevap: Yemeğe davet eden bir ahbabının masasında yemek yerken, birisi çarpsa ve elindeki su bardağı kırılsa böyledir.

 

Sual: Nişanı sebepsiz bozan kimse karşı tarafa tazminat ödemeli midir?

Cevap: Nişan bir vaaddir; hukuki bir borç doğurmaz. Böyle bir tazminat talep etmek ve buna vekil olmak caiz değildir. Nişan hediyeleri, nişanı kim ne sebeple bozarsa bozsun, mevcut ise iade edilir.

Benzer Suallerin Cevapları İçin Tıklayınız

En Çok Okunan Yazılar

Tavsiye Ettiğimiz Temel Kitaplar Meâl Okumak Câiz Midir? Ehl-i Sünnet İtikadı Nedir? Ehl-i Sünnet Olmanın Şartları Nelerdir? Her Gün Okunması Gereken Çok Mühim Bir Duâ Seyyid Abdülhakîm Arvâsî Hazretleri ve Tasavvuf Terbiyesi Sultan Vahideddîn Hân'a Dâir Sualler