Sual: Yerde bulduğumuz bir şey bizim olur mu?

Cevap: Bir-iki lira, bir mendil, tek bir hurma tanesi gibi sahibinin aramayacağı kıymetsiz bir şey değilse lukatadır. Bulanın olmaz. Yerden alması müstehabdır. İlân edip sahibini arar. Çıkmazsa fakirlere verir. Fakirse kendi de kullanabilir.

 

Sual: Denizin çekilmesiyle kıyıyı terk eden sahil sularından geride kalan toprak parçası kime aittir?

Cevap: Fıkıhta kaidedir, bir toprak parçasının maliki, bu toprağın harimine de maliktir. Yani etrafında kimsenin giremeyeceği bir yer vardır. Sahiller böyledir. Su çekilirse, tabii olarak burada bitişik toprağın maliki mülkiyet kurabilir. Buna ihya denir. Kaldı ki sahiller zaten bitişik karanın mülkiyetine dâhildir.

 

Sual: Başkasının kuşu uçup bizim balkona konmuş. Bizim oğlan sokakta ehli tavşanlar bulmuş. Alabilir miyiz?

Cevap: Bir kimsenin yapmış olduğu güvercinliklere başka bir şahsın ehli güvercinleri yumurtlayıp yavru çıkarsa o kimsenin bunları alması câiz değildir. Eğer onları alırsa, lukata gibi olacağından vermek için sahibini arar. Eğer o kimse güvercinliklerinde başkasının kuşu olduğunu bilmezse oradan alıp yediği şeyden kendisine inşaallah bir şey lâzım gelmez. Bir kimse kendisinin güvercinliklerinde başkasının güvercini yavrulamasıyla ona mâlik olmazsa da -lukata gibi olacağından- fakirse onu yer; zengin ise tasadduk edip, sonra tasadduk ettiği kimseden onu satın alır. İmam Hulvânî kuş etine pek düşkün olduğundan böyle yaparmış. Akarsudan elma, armut gibi çabuk bozulacak meyvaları alıp yemek câizdir. Fakat ceviz, badem gibi durmakla bozulmayacak meyvaların alıp yenmesi câiz değildir. Sahibine vermek için alınması câizdir. (İbn Âbidin, Lukata bahsi.) Tavşan ve kanarya da buna kıyas edilebilir. Alınmazsa ölebilir.

Çocuğun yerden alıp kaldırmış olduğu lukatayı velîsi veya vasîsi tarif ve ilân eder. Lukatayı bulanın, bunu tarif ve ilân etmesi için başkasına vermesi, bulan kimse tarif ve ilândan âciz ise olur. Lukatayı bulanın, bunu emin bir kimseye vermesi ve ondan geri alması câizdir. Vermiş olduğu emin kimsenin elinde lukata helâk olursa ödemez diyenler de vardır. (İbn Âbidin, Lukata bahsi.)

 

Sual: Sahipsiz bir eşya veya mal bulduğumuz zaman ne yapmalıyız ya da eşyanın üzerinde ismi yazıyorsa ne yapmalıyız?

Cevap: Sahipsiz eşya bulanındır. Sahibi bilinmeyen eşya ise lukatadır. Bulan ilan eder. Üzerinde ismi yazıyorsa, arar. Sahibi çıkınca verir. Sahibi çıkmazsa fakirlere verir. Kendisi fakirse kullanır. Çok ufak bir şeyse sahibini aramasına gerek olmaksızın her halde kullanabilir.

 

Sual: Çöpe veya sokağa atılan, az çok değerli bir malı bulan kullanabilir mi?

Cevap: Sahibi vazgeçmiş demektir. Sahipsiz mal olur. İhraz ile mülkiyet kazanılır.

 

Sual: İşyerimde üç ay evvel altın bir kolye buldum. Bir sene saklayıp fakirlere verecektim. Kardeşim iş yerimi dekore ederken bir yere kaldırmış. Nereye koyduğunu hatırlamıyor. Bu halde ne yapmak gerekir?

Cevap: Lukata, bulanın elinde emanettir. Sahibi çıkana kadar bekler. Çıkmazsa fakirlere verir. Kendi fakirse kullanır. Kasdı olmaksızın zayi olmuşsa, ödemesi gerekmez.

 

Sual: Bana ait tarlanın içinden çıkan define kime aittir?

Cevap: Üzerinde İslâmî işaretler varsa, lukatadır; beytülmâlin; beytülmâl yoksa, fakirlerin hakkıdır. Kendisi fakirse kullanabilir; fakir olan zevcesine, çocuklarına, akrabasına verebilir. Böyle değilse, yani İslâmî işaretler taşımıyorsa, meselâ üzerinde Roma alâmetleri varsa veya hiç alâmet yoksa, tarla sahibinindir; sahipsiz yerde bulunmuşsa, bulanındır.

 

Sual: Otobüste iki kişinin akbilleri karışsa, eline geçen başkasının akbilini kullanmak kul hakkı olur mu?

Cevap: Sahibini aramalıdır. Bulamazsa, fakir ise kullanabilir.

 

Sual: Yolda giderken 5-10 lira gibi yahut daha küçük miktarlarda para bulsak ne yapmak gerekir?

Cevap: Yerden almalı, fakir ise kullanmalı; değilse fakire vermelidir. Sahibinin aramayacağı çok zannedilen tek bir meyve, mendil, çok az para gibi basit lukatalar böyledir. Yolda bulduğu hurmayı gösterip “Bu kimin?” diye arayan birini, Halife Ömer, “Ye onu ey ham sofu!” diye azarlamıştır.

 

Sual: Havaalanında unutulan eşyaları satan bir dükkândan alışveriş yapmak caiz midir?

Cevap: Lukata olup, muayyen zamanda aranmadığı için mülk edinilebilir. Caizdir.

 

Sual: Havuza atılan paraları toplamak caiz mi?

Cevap: Havuz sahibinin hakkıdır. Umumi havuz ise, bulanındır.

 

Sual: Denizde düşürülen yüzük, kolye benzeri değerli eşyaların bulunması hâlinde ne yapmak icab eder?

Cevap: Lukata sayılır. Usulüne göre ilan edip sahibini aramalıdır. Sahibi çıkmazsa fakire verilir. Kendisi fakirse kullanabilir. Bu işi meslek edinmek caizdir.

 

Sual: Kayıp eşya bürosundaki eşyaların hükmü nedir?

Cevap: Lukata hükmündedir. Usulüne göre ilan edip sahibini aramalıdır. Sahibi çıkmazsa fakire verilir. Kendisi fakirse kullanabilir. Böyle malı satın almak da caizdir. Sahibinin çıkmadığı bellidir.

 

Sual: Bir kimse tavukları arasında yabancı bir tavuk görse ne yapmalıdır?
Cevap: Tavuk, lukatadır. Muhafaza eder. Sahibi çıkınca verir. Çıkmazsa fakirse kendi kullanır. Değilse fakire verir. Sahibi gelirse tazmin eder. Şâfiî mezhebine göre fakir olmasa da kendisi mülk edinebilir.
Sual: Lokantada masadan kalkanların ellemediği yiyecekleri yemek caiz midir?
Cevap: Terkedilmiş malı ihraz yoluyla mülk edinmek caizdir.
Sual: Bazı mağazalar gümrüğe takılmış unutulmuş mamulleri alıp satıyor. Bunları almakta dinen bir mahzur var mıdır?
Cevap: Caizdir.
Sual: Yeni kiraladığımız evde eski kiracıların bıraktığı çalgı aletlerini ne yapayım?
Cevap: Terk ettikleri kati ise mülk edinip satabilir veya imha edebilirsiniz.

 

Benzer Suallerin Cevapları İçin Tıklayınız

En Çok Okunan Yazılar

Tavsiye Ettiğimiz Temel Kitaplar Meâl Okumak Câiz Midir? Ehl-i Sünnet İtikadı Nedir? Ehl-i Sünnet Olmanın Şartları Nelerdir? Her Gün Okunması Gereken Çok Mühim Bir Duâ Seyyid Abdülhakîm Arvâsî Hazretleri ve Tasavvuf Terbiyesi Sultan Vahideddîn Hân'a Dâir Sualler