Ma’mûller iki kısımdır:

1- Doğrudan ma’mûl olanlar ( 25 tane ) (المعمول بالأصالة ):

a) Merfû (9 tane)
b) Mansûb (13 tane)
c) Mecrûr (İsimlere mahsus) (2 tane)
d) Meczûm (Fiillere mahsus) (1 tane)

2- Dolaylı Olarak Ma’mûl Olanlar ( 5 tane) (المعمول بالتبعية، التوابع ): Bunların i’râbları metbûlarının irâbları gibi olur.

I – DOĞRUDAN MA’MÛL OLANLAR

A – MERFÛ MA’MÛLLER

Merfû ma’mûller 9 tanedir:
1- Fâil:

رَحِمَ اللهُ تَعَالَى التائِبَ

“Allâh Teâlâ tevbe edene merhamet etti”.

2- Nâib-i Fâil:

رُحِمَ التائِبُ

“Tevbe edene merhamet edildi”.

3- Mübtedâ:

4- Haber:

مُحَمدٌ خاَتَمُ الأَنْبِياَءِ عَلَيْهِمُ الصلاَةُ وَال سلاَمُ

“Muhammed, peygamberlerin sonuncusudur (Salât ü selâm onların üzerine olsun)”.

5- “Kâne” ( كاَنَ ) ve Benzerlerinin İsmi:

كاَنَ اللهُ تَعاَلىَ عَلِيماً حَكِيماً

“Allâh Teâlâ alîmdir, hakîmdir”.

6- “İnne”  ( اِنَّ )  ve Benzerlerinin Haberi:

اِنَّ الْبَعْثَ حَقٌّ

“Şüphesiz öldükten sonra dirilmek haktır”.

7- Cinsi Nefyeden “Lâ” ( لاَ)’nın Haberi:

لاَ عَمَلَ مُراَءٍ مَقْبُولٌ

“Riyâkarın hiçbir ameli makbul değildir”.

8- Leyse ( لَيْسَ )’ye Benzeyen “Mâ” ( ماَ ) ile “Lâ” ( لاَ)’nın ismi:

ماَ التكَبرُ لاَئِقاً لِلْعاَلِِم، وَلاَ حَسَدٌ حَلاَلاً

“Âlime büyüklenmek yaraşmaz, hased de helâl değildir”.

9- Basında Nasb ve Cezm Edatlarından Biri Bulunmayan Muzâri Fiil:

يُحِب اللهُ تَعاَلىَ التواَضُعَ

“Allâh Teâlâ, tevâzuu sever”.

B – MANSÛB MA’MÛLLER

Mansûb ma’mûller 13 tanedir:

1- Mef’ûl-i Mutlak:

تُبْتُ تَوْبَةً نَصُوحاً

“Tevbe-i nasûh ile tevbe ettim”.

2- Mef’ûlün Bih:

اُعْبُدْ ◌ِ اللهَ تَعاَلىَ

“Allâh Teâlâ’ya kulluk et”.

3- Mef‘ûlün Fîh:

صُمْ شَهْرَ رَمَضاَنَ

“Ramazan ayında oruç tut”.

4- Mef‘ûlün Leh:

اِعْمَلْ طَلَباً لِمَرْضاَةِ اللهِ تَعاَلىَ

“Allâh Teâlâ’nın rızasını kazanmak için amel et”.

5- Mef ‘ûlün Maah:

يَفْنَى الْماَلُ وَتَبْقَى وَعَمَلَك“

Mal yok olur, amelinle başbaşa kalırsın”.

6- Hâl:

اُعْبُدْ اللهَ تَعاَلىَ خاَئِفاً راَجِي

“Allâh Teâlâ’ya korkarak ve ümitli olarak kulluk et”.

7- Temyîz:

طاَبَ الْعاَلِمُ عِباَدَةً

“Âlim, kulluk bakımından güzel oldu”.

8- Müstesnâ:

يَدْخُلُ الجَْنةَ الناسُ إِلا لْكاَفِرَ

“Kâfir hariç, insanlar cennete girecek”.

9- “Kâne” ve Benzerlerinin Haberi:

كاَنَ الْمَلاَئِكَةُ عِباَدَ اللهِ تَعاَلىَ

“Melekler, Allâh Teâlâ’nın kullarıdır”.

10- “İnne” ve Benzerlerinin İsmi:

إِن السؤاَلَ حَق

“Suâl, haktır”.

11- Cinsi Nefyeden “Lâ”nın İsmi:

لاَ طاَعَةَ مُغْتاَبٍ مَقْبُولَةٌ

“Gıybet edenin hiçbir ibadeti makbul değildir”.

12- Leyse’ye Benzeyen “Mâ” ile “Lâ”nın Haberi:

ماَ الْغِيْبَةُ حَلاَلاً، وَلاَ نَمِيمَةٌ جاَئِزَةً

“Gıybet helal değildir, nemime (lâf taşımak) da caiz değildir”.

13- Basında Nasb Eden Edatlardan Biri Bulunan Muzâri Fiil:

أُحِب أَنْ يغُْفَرَ ذُنُوبِي

“Günahlarımın bağışlanmasını dilerim”.

C – MECRÛR MA’MÛLLER

Mecrûr ma’mûller iki tanedir:

1- Harf-i Cerle Mecrûr Olan Đsim:

اِعْمَلْ بِإِخْلاَصٍ

“İhlâsla amel et”.

2- İzâfetle Mecrûr Olan İsim:

ذَنْبُ الْعَبْدِ يُسَودُ قَلْبَهُ

“Kulun günahı, kalbini karartır”.

D – MECZÛM MA’MÛLLER

Meczûm ma’mûl bir tanedir:

– Başında Cezm Eden Edatlardan Biri Bulunan Muzâri Fiil:

إِنْ تُخْلِصْ يقُْبَلْ عَمَلُكَ

“Eğer ihlâslı olursan, amelin kabul edilir”.

II – DOLAYLI OLARAK MA’MÛL OLANLAR (TÂBİ‘LER)

Dolaylı olarak ma‘mûl olanlar bes tanedir:

1- Sıfat:

اُعْبُدْ ◌ِ اللهَ الْعَظِيمَ

“Yüce Allâh’a kulluk et”.

2- On Harften Biriyle Atfedilen Kelime (Ma‘tûf):

a) Vâv : (وَ)

أُطِيعُ اللهَ وَالرسُولَ

“Allâh’a ve peygambere itâat ederim”.

b) Fâ : (فَ)

 فَيَجِبُ تَكْبِيرَةُ الاِفْتِتاحِ فَالْقِياَمُ

“İftitâh tekbiri ve hemen peşinden kıyâm farzdır”.

c) Sümme : (ثمُ)

يَجِبُ الْعِلْمُ ثمُ الْعَمَلُ

“Bilmek, sonra da amel etmek gerekir”.

d) Hattâ : (حَتى)

ماَتَ الناسُ حَتى الأَنْبِياَءُ عَلَيْهِمُ الصلاَةُ وَال سلاَمُ

“İnsanlar öldüler, peygamberler bile”.

e) Ev : (أَوْ)

     صَل الضحَى أَرْبَعاً أَوْ ثَماَنِياً

“Kuşluk namazını, dört veya sekiz rekat kıl”.

f) İmmâ : ( إِما )

  اِعْمَلْ إِما واَجِباً وَإِما مُسْتَحَبّاً

“Ya vacip ya da müstehap amel yap”.

g) Em :  ( أَمْ )

أَرِضاَءَ اللهِ تَطْلُبُ أَمْ سَخَطَهُ

“Allâh’ın rızasını mı, yoksa gazabını istiyorsun?”.

h) Lâ : (  لاَ )

اِعْمَلْ صاَلحِاً لاَ سَيئاً

“Sâlih amel yap, kötü değil!”.

i) Bel : (بَلْ )

اُطْلُبْ حَلاَلاً بَلْ طَيباً

“Helâl, yok hayır, temiz rızık talep et!”.

j) Lâkin : (لكِنْ )

لاَ يَحِل رِياَءٌ لكِنْ إِخْلاَصٌ

“Riyâ helâl olmaz, fakat ihlâs helâl olur”.

3- Te’kîd:

اُطْلُبْ ◌ِ الإِخْلاَصَ الإِخْلاَصَ

“İhlâsı ara, ihlâsı!”.

اُتْرُكْ ◌ِ الذنُوبَ كُلهاَ

“Bütün günahları terk et!”.

4- Bedel:

اُعْبُدْ رَبكَ إِلهَ الْعاَلَمِينَ

“Rabbine, âlemlerin ilâhına kulluk et!”.

أَبْغِضْ◌ِ الناسَ مَنْ عَصَى اللهَ تَعاَلىَ مِنْهُمْ

“İnsanlara, onlardan Allâh Teâlâ’ya isyan edenlere buğz et!”.

 اِحْفَظْ◌ِ اللهَ تَعاَلىَ حَقهُ

“Allâh Teâlâ’yı, O’nun hakkını koru!”.

5- Atf-ı Beyân:

آمَنا بِنَبِيناَ مُحَمدٍ عَلَيْهِ الصلاَةُ وَال  سلاَمُ

“Peygamberimiz Muhammed (a.s.s.)’e iman ettik”.

En Çok Okunan Yazılar

Tavsiye Ettiğimiz Temel Kitaplar Meâl Okumak Câiz Midir? Ehl-i Sünnet İtikadı Nedir? Ehl-i Sünnet Olmanın Şartları Nelerdir? Her Gün Okunması Gereken Çok Mühim Bir Duâ Seyyid Abdülhakîm Arvâsî Hazretleri ve Tasavvuf Terbiyesi Sultan Vahideddîn Hân'a Dâir Sualler

Comments are closed.