Kütüb-i Sitte: “Altı kitab” mânâsına İslâm tarihinde sıhhati bakımından umumî bir kabul görmüş olan meşhur altı hadîs-i şerîf kitabı; Bunlar; Buhârî ile Müslim’in Sahîh’leri, Tirmizî, Ebû Dâvûd ve Nesâî’nin Sünen’i; İmâm Mâlik’in Muvattâ’ı veya İbn-i Mâce’nin Sünen’idir.
Kütüb-i Tis’a: “Dokuz kitab” mânâsına Kütüb-i Sitte’ye üç kitab daha ilâve edilmesiyle anılan hadîs kitapları. Bu ilâve üç kitap Dârimî’nin Sünen’i, İmâm Mâlik’in Muvattâ’ı (veya İbni Mâce’nin Sünen’i) ve İmâm-ı Ahmed bin Hanbel’in Müsned’idir.
BUHARİ “rahmetullahi teâlâ aleyh”: Muhammed bin İsmail 194 [m. 810] de Buhara’da tevellüd, 256 [m. 870] da Semerkantta vefât etti. Kurân-ı Kerîmden sonra dünyanın en kıymetli kitâbı olan (Câmi-i sahih) hadis kitabı, (Buhârî-yi şerif) adı ile meşhurdur. İçinde [7275] sahih hadis vardır. Bunları 600bin hadis-i şerif arasından seçmiştir. Bu kitabını 16 senede vücuda getirmiştir. Çok şerhleri ve baskıları yapılmıştır. 1312 [m. 1894] senesinde sultan Abdülhamid Han tarafından Mısırda yaptırılan iki cilt baskısı, pek nefis ciltlenmiş, altın tugra ve nukuş ile tezyin edilmiştir. 1315 senesinde, İstanbul’da (Matbaa-i Âmire) baskısı da latif olup 1413 [m. 1992] de ziya üsûlü ile teksir edilmiştir. Başka çok kitapları da vardır. Zeynüddin Ahmed Zübeydi’nin 889’da hazırladığı, 2 cilt, Buhârî muhtasarı, (Tecrid-i sarih) ismi ile 1347’de Mısırda basılmış, 1390 [m. 1970] da Beyrut’ta ofset baskısı yapılmıştır.
MÜSLİM “rahmetullahi teâlâ aleyh”: Ebül-Hüseyin Müslim bin Haccac Kuşeyri, Şâfiîdir. Hadis âlimlerinin en üstünlerindendir. 206 [m. 821] da Nişapur’da tevellüd, 261 [m. 875] de orada vefât etti. (Sahih-i Müslim) kitabı, Buhârî’den sonra, müslümanların en kıymetli temel kitabıdır. İçinde [7275] hadis vardır. Bu iki kitaba (Sahihayn) denir. İmâm-ı Buhârî ile Nişapur’da buluştu.
TİRMİZİ “rahmetullahi teâlâ aleyh”: Muhammed bin Îsâ, hadis âlimlerindendir. Buhara’nın cenubunda, Ceyhun nehri kenarında Tirmüz kasabasında 209 [m. 824] da tevellüd, 279 [m. 892] da Boğ şehrinde vefât etti. (Sahih-i Tirmizi) ve (Şemail-i şerife) kitapları çok kıymetlidir. (Şemail) kitabını Hüsameddin-i Nakşbendî 1248 [m. 1832] de türkçeye çevirmiş, tekrar tekrar basılmıştır. (Sünen-i Tirmizî) adındaki sahîhinin, Hindistân’da, Diyobend şehrindeki Dârü’l-ulûm müderrislerinden Muhammed Enver şâh Keşmîrî tarafından arabî şerhı yapılmış, Me’ârifü’s-sünen adı verilerek 1383 [m. 1963] senesinde, Muhammed Yûsüf Benûrî tarafından Pâkistân’da basılmıştır. 6 cilddir. Enver şâh, burada İbni Teymiyye’yi mezheb imâmları derecesine çıkararak, onun sapık fikirlerine de yer vermiş, hattâ I. cildde, rûhun madde olduğunu söyliyerek, imâm-ı Gazâlî’nin madde değildir demesini felsefeye kaymakla ithâm etmiştir.
Hâlbuki, çok övdüğü Şâh Veliyyullah-ı Dehlevî, İzâletü’l-hafâ kitâbının II. cildinde, Gazâlînin fıkIh âlimi olduğunu, beşinci yüzyılın müceddidi olduğunu bildirmekde, onu çok övmektedir. Yûsüf-i Benûrî, VI. cildin 149. sahîfesinde, “İbni Teymiyye’nin, kendi mezheb imâmı olan Ahmed bin Hanbel’den ayrılarak, Dâvüd-i Zâhirî mezhebini tutduğunu’ ve ‘İbni Teymiyye, birçok üsûl ve fürû’ meselesinde Ehl-i sünnet âlimlerinden ayrılmış, asrının âlimleri ve sonra gelenler, onu red etmişlerdir’ diyerek, Me’ârifü’s-sünen kitâbının kıymet kazanmasını sağlamıştır.
İBNİ MACE “rahmetullahi teâlâ aleyh”: Ebû Abdullah Muhammed bin Yezid, hadis âlimlerindendir. (Sünen) kitabı çok kıymetlidir. 209 [m. 824] da Kazvin’de tevellüd, 273 [m. 886] de vefât etti.
MALİK BİN ENES: Ebû Abdullah Mâlik bin Enes bin Mâlik bin Ebû Âmir bin Umeyr Teymi Esbahi Humeyri, Cennet ile müjdelenmiş olan Ehl-i sünnet vel-cemaatin dört büyük mezhebinden biri olan Maliki mezhebinin reisidir. [90] senesinde Medine’de tevellüd, 179 [m. 795] da orada vefât ettiği İbni Âbidin mukaddemesinde yazılıdır. Bir hadis-i şerif okumak için abdest alır, edeble diz çökerdi. Medine’de hayvana binmezdi. Haksız bir fetvayı vermediği için, 70 kırbaç vuruldu. Abdesti sık bozulan hastalar ve ihtiyarlar için ve necasetten taharet için çok kolaylık gösterdiğinden, diğer 3 mezhepte olan müslümanlar, Mâlikî mezhebini de taklit ederek, ibâdetlerini rahatlıkla yapmaktadırlar. Muvatta adındaki hadis kitabı çok kıymetlidir.
NESAİ “rahmetullahi teâlâ aleyh”: Ebû Abdurrahmân Ahmed bin Ali, 215 [m. 829] de Horasan’da, Nesa şehrinde tevellüd, 303 [m. 915] de Remle şehrinde vefât etti. Hadis alimidir. (Sünen-i kebir) ve (Sünen-i sagir) adında 2 hadis kitabı çok kıymetlidir. (Sünen-i sagir) kütüb-i sittedendir.
SİCSTANİ “rahmetullahi teâlâ aleyh”: Hafız Ebû Davud Süleyman bin Eş’as, hadis âlimlerindendir. Hanbeli mezhebindendir. 202 [m. 817] de tevellüd, 275 [m. 888] de Basra’da vefât etti. (Sünen) ve (Delail-ün-nübüvve) kitapları meşhurdur.
DARİMİ “rahmetullahi teâlâ aleyh”: Abdullah bin Abdurrahmân hafız Ebû Muhammed, 181 [m. 798] de Semerkand’da tevellüd, 255 [m. 869] de vefât etti. Hadis alimidir. (Müsned) adındaki kitabı çok kıymetlidir.
AHMED BİN HANBEL “rahmetullahi teâlâ aleyh”: Hanbeli mezhebinin reisidir. Dedesi Hanbeldir. 164 senesinde Bağdat’ta tevellüd, 241 [m. 855] de orada vefât etti. 300binden fazla hadis ezberlemişti. İmâm-ı Şâfiî’nin talebesidir. Hâl tercümesini, Beyheki ve İbni Cevzi ve başka âlimler yazmışlardır. (El-Müsned) hadis kitabında 30.000 hadis-i şerif vardır. Mutezile fırkası ile çok mücadele ve onları rezil ettiği için, Memun tarafından hapsedildi.
DARE KUTNİ “rahmetullahi teâlâ aleyh”: Ali bin Ömer, hadis alimidir. 306 [m. 918] senesinde Bağdat’ta Darekutn’da tevellüd, 385 [m. 995] de vefât etti. (Sünen) kitabı meşhurdur.
DEYLEMİ “rahmetullahi teâlâ aleyh”: Şehrdar bin Ebû Şüca Şireveyh [483] de Hemedân’da tevellüd, 558 [m. 1163] senesinde vefât etti. Ebû Nasır Deylemi, hadis alimidir. (Müsned-ül-firdevs) kitabı meşhurdur.
BEYHEKİ “rahmetullahi teâlâ aleyh”: Nişapur’un Beyhek kasabasında 384 [m. 994] de tevellüd ve 458 [m. 1066] de orada vefât etti. Ebû Bekr Ahmed bin Hüseyin, hadis ve Şâfiî fıkıh alimi idi. Kitaplarının adedi binden fazladır. Bunlar arasında (Delail), (Sünen) ve (Şuabül-îman) kitapları çok kıymetlidir.
ABDÜLAZİM-İ MÜNZİRİ “rahmetullahi teâlâ aleyh”: Hafız Abdülazim-i Münziri Kayrivani, Mısırlıdır. Şâfiî mezhebindendir. 581 [m. 1185] de tevellüd, 656 [m. 1258] de vefât etti. (Ettergib vetterhib) hadis kitabı çok kıymetlidir. Türkçe tercümesi, 7 cilt halinde, İstanbul’da (Hikmet Kitabevi) tarafından m.1993 de neşredilmiştir.
MÜNAVİ [veya Menavi]: Abdürrauf-i Münavi Şâfiî alimi idi. 924 [m. 1518] de tevellüd, 1031 [m. 1621] de Kahirede vefât etti. Çok kitap yazdı. (Künuz-üd-dekaık) kitabı, [1285] de İstanbul’da basılmıştır. İçinde onbin hadis-i şerif vardır.
BEGAVİ “rahmetullahi teâlâ aleyh”: Hüseyin bin Mesûd, Muhyissünne denir. Horasanda (Bag) şehrinde tevellüd ve 516 [m. 1122] da vefât etti. Şâfiî fıkıh alimidir. (Mealim-üt-tenzil) adındaki tefsiri ile (Mesabih) hadis, (Tehzib) fıkıh kitabı meşhurdur.
TABERANİ “rahmetullahi teâlâ aleyh”: Süleyman bin Ahmed Taberani, hadis alimidir. Şam’da Taberiye’de [260] da tevellüd, 360 [m. 971] da orada vefât etti. (Kebir), (Evsat) ve (Sagir) hadis kitaplarını yazmak için, 33 sene, Irak, Hicaz, Yemen, Mısır ve başka yerleri dolaştı.
ABDÜLHAK-I DEHLEVİ “rahmetullahi teâlâ aleyh”: Babası Seyfeddindir. Hindistan’ın büyük âlimlerindendir. 958 [m. 1551] de tevellüd, 1052 [m. 1642] de vefât etti. Muhammed Bâkî Billahın talebelerindendir. Hicazda hadis alimi oldu. Delhi’dedir. Çok kitap yazdı. (Medâric-ün-nübüvve) ve (Merec-ül-bahreyn) ve (Eşiat-ül-lemeat) ismindeki (Mişkat) şerhı kitapları fârisî olup Hindistan’da basılmıştır.
EBÛ YALA “rahmetullahi teâlâ aleyh”: Ahmed bin Ali, hadis alimidir. (Müsned) kitabı meşhurdur. [210] da tevellüd, 307 [m. 920] senesinde Musul’da vefât etti.
İBNİ EBİ ŞEYBE “rahmetullahi teâlâ aleyh”: Ebû Bekr Abdullah bin Muhammed, hafız idi. 100bin hadis-i şerifi ravileri ile birlikte, ezber bilene (Hafız) denir. 234 [m. 850] senesinde vefât etti. (Müsned) kitabı meşhurdur.
AHMED-İ BEZZAR “rahmetullahi teâlâ aleyh”: Babası Amr’dır. Hadis âlimlerindendir. 292 [m. 905] de Remle kasabasında vefât etti. (Müsned) kitabı meşhurdur.
AHMED BİN ABDULLAH “rahmetullahi teâlâ aleyh”: Ebû Nuaym Isfehani adı ile meşhurdur. Şâfiîdir. Hadis alimidir. 336 [m. 948] da tevellüd, 430 [m. 1039] da vefât etti. Kıymetli kitapları vardır. (Hilye-tül-Evliyâ)sı Beyrutta, (Mektebü’t-ticari) tarafından ve Berlin’de basılmıştır.
MUHAMMED BİN ABDULLAH “rahmetullahi teâlâ aleyh”: Veliyüddin hatib-i Tebrizi, Şâfiî hadis âlimlerindendir. 749 [m. 1348] senesinde vefât etti. İmâm-ı Begavinin (Mesabih) kitabına ek ve açıklamalar yaparak (Mişkat-ül-Mesabih) adını verdiği kitabı meşhurdur.
HAKİM NİŞAPURİ “rahmetullahi teâlâ aleyh”: Muhammed bin Abdullah hadis âlimlerindendir. [321] de tevellüd ve 405 [m. 1014] senesinde Nişapurda vefât etti. Buhârîde ve Müslimde bulunmayan sahih hadisleri toplayarak meydana getirdiği (Müstedrek) kitabı çok kıymetlidir. Beyrutta (Mektebü’t-ticari)de satılmaktadır.
HAKİM-İ TİRMİZİ “rahmetullahi teâlâ aleyh”: Ebû Abdullah Muhammed bin Ali, hadis imamlarındandır. 320 [m. 932] senesinde şehit edildi. Çok kitap yazdı. (Nevadır-ül-usûl) kitabı çok kıymetlidir.
İBNİ ESİR “rahmetullahi teâlâ aleyh”: Ebül-Hasan İzzeddin Ali bin Ebilkerem Cezri 555 [m. 1160] de Cezire-i İbni Ömerde tevellüd, 630 [m. 1232] da Musulda vefât etti. Hadis alimi ve tarihçi idi. (Kâmil) adındaki tarihi 1282 [m. 1866] de Felemenkte Leiden şehrinde ve Beyrutta basıldı. (Üsüd-ül-gabe) kitabı, beş cilt olup 7.500 sahabinin hâl tercümesini bildirmektedir.
KADİ IYAD “rahmetullahi teâlâ aleyh”: Babası Musadır. Malikidir. Hadis alimidir. [476] da tevellüd, 544 [m. 1150] de Merraküşte vefât etti. Çok kitap yazdı. (Meşarik-ul-envar) adındaki hadis kitabı ile (Şifa) kitabı pek kıymetlidir. Çeşitli şerhleri yapılmıştır.
MUHAMMED BİN İSHAK “rahmetullahi teâlâ aleyh”: Dedesi Huzeymedir. [223] yılında tevellüd, 311 [m. 923] senesinde Nişapurda vefât etti. İmam-ül-eimme denir. 140’tan fazla kitabı vardır. Hadis alimidir.
Hadîs-i şerîf âlimleri, yukarıda teberrüken bahsedilen âlimlerden ibâret değildir. Gerek zamân-ı se’âdetde ve gerek zamân-ı se’âdetden sonraki zamânlarda, doğuda ve batıda, islâm memleketlerinde yetişen hadîs âlimleri sayılamayacak kadar çoktur. İslâm âlimlerinin fazîlet ve kemâlâtı, her ilimde ve bilhâssa hadîs ilminde tedkîkleri ve hadîs ilminde te’lîf buyurdukları kıymetli kitâpların tertîbi ve tehzîbi akılları hayrette bırakacak derecededir. Bütün bunlar Resûl-i ekremin “sallallahü teâlâ aleyhi ve sellem” mucizelerindendir. Bunların, o büyüklere, imdâd-ı İlâhî ve tevfîk-i Yezdânî ve hidâyet-i Rabbânî ile nasîb olduğu gâyet açıktır.
Tavsiye Yazı -> Hadis İlmi nedir?