Sual: İslam hukukunda necaset kaç çeşittir? Bunlar nelerdir? Nasıl temizlenir?
Cevap: Necaset 2 türlüdür:
1) Kaba necaset: İnsandan çıkınca abdeste veya gusle sebep olan her şey, eti yenmeyen hayvanların, [yarasa hâriç] ve yavrularının yüzülmüş, dabağlanmamış derisi, eti, pisliği ve bevli ve süt çocuğunun pisliği, bevli ve ağız dolusu kusmuğu, insanın ve bütün hayvanların kanı ve şarap, leş, domuz eti ve kümes ve yük hayvanlarının, koyun ve keçinin necasetleri, galiz, yani kabadır. Kan 4 mezhepte de kaba necasettir. Meni, mezi ve idrardan sonra çıkan vedi ismindeki beyaz, bulanık, koyu sıvı, hanefi ve malikide kaba necasettirler. Şâfiîde yalnız meni, hanbelide ise, her 3’ü de temizdir.
Kedinin bevli yalnız elbisede ve şehitin kanı, kendi üzerinde kaldıkça ve yenilen et, karaciğer, yürek ve dalakta bulunup akmayan kanlar ve balık kanı ve bit, pire, tahta biti pislikleri ve kanları hep temizdir. Yani, bunlar fazla bulaşınca da namaz kılınabilir denildi. Sarhoş eden bütün içkiler de, şarap gibi kaba necasettirler. Hafif diyenlerin sözleri zayıftır. Rakının, [ispirtonun] kaba necis olduğu Halebi-i Kebir, Merakıl-felah’da ve türkçe Nimet-i İslam’da yazılıdır.
2) Hafif necaset: Hafif olan necasetlerden, bir uzva ve elbisenin bir kısmına bulaşınca, bu kısmın veya uzvun 4’te 1’i kadarı namaza zarar vermez. Eti yenen 4 ayaklı hayvanların bevli ve eti yenmeyen kuşların pisliği hafiftir. Güvercin, serçe ve benzerleri gibi eti yenen kuşların pisliği temizdir. Fare pisliği ve bevli affedilmiş ise de, suya, yağa az da düşse, temizlemek iyi olur. Az miktarda buğdaya karışıp un olursa affedilmiştir. Temizlenmeleri ve sıvıya damlayınca necis yapmaları bakımından kaba necasetle hafif necaset arasında fark yoktur.
İğne ucu kadar elbiseye sıçrayan bevl ve kan damlaları ve sokakta sıçrayan çamurlar ve necaset buharlarının, necasete dokunarak gelen gazların, rüzgarın ve ahırda, hamamda meydana gelen buharlardan, duvarlarda hâsıl olan damlalarının elbiseye, yaş deriye değmesi affedilmiştir. Bunlardan korunmak güç olduğu için, zaruret kabul edilmiştir. Fakat, necasetin imbiklenmesi ile elde edilen sıvı necistir. Çünkü, bunu kullanmakta zaruret yoktur. Bunun için rakı ve ispirto kaba necis olup içilmeleri şarap gibi haramdır. [Rakının, ispirtonun necis ve haram olduğu Merakıl-felah’da Tahtavi haşiyesinde yazılıdır. O hâlde, alkollü içkiler ve zaruretsiz kullanılan kolonya, ispirto ve tentürdiyot gibi alkollü ilaçlar, namaz kılarken, elbiseden ve deriden yıkanıp temizlenecektir.] İspirto ocağında ısıtılan yemek necis olmaz.
[Dürrü’l-muhtar’da, istinca faslı sonunda, “Toprak ve sudan biri temiz ise, karışımları olan çamur temiz olur. Fetva da böyledir” diyor. Eşbah’ın 4. kaidesinde de böyle yazılıdır. İbni Âbidin, Dürrü’l-muhtar’ı açıklarken diyor ki “Âlimlerin çoğunun böyle söylediği Fethu’l-kadir’de yazılıdır. Böyle fetva verildiği, Bezzaziye’de yazılıdır. İmâm-ı Muhammed Şeybani böyle buyurdu. Bu çamur necis olur diyenler de vardır. Fakat, bunlara göre de temiz toprak ile gübre karışımı temiz kabul edilir. Çünkü bunda ihtiyaç vardır.”
Tergibü’s-salât’da diyor ki [bazı âlimlere göre] gübre karışık sıva, temiz su ile yapılmış ve gübresi çamurdan az ise, temiz kabul edilir.
İhtiyaç olduğu için hazırlanan karışımlardaki 2 maddeden biri temiz ise ve necis olanın yerine temizini kullanmakta haraç varsa, 1. kavle göre karışımın da temiz olacağı anlaşılmaktadır. İspirtolu ilaçlar, kolonya, mürekkeb ve vernikler ve boyalar böyledir. Şâfiî mezhebinde, necis sıvıların, ilaç ve itriyat islahı için kullanılan miktarlarının affedildikleri, El-fıkh-ü alel-mezahibi’l-erbea’da ve Mollâ Halîl Siridi’nin (El-mafüvat) kitabının Süleyman bin Abdullah Siridi “rahmetullahi teâlâ aleyhima” şerhinin 1368 [m. 1949] Kamışlı baskısında yazılıdır. Haraç olduğu zaman, zayıf olan kavle uymak câiz olduğu, bu 2 kitapta yazılıdır. Bunun için, zor durumda kalınca, hanefi ve Şâfiî mezhebinde olanın, böyle karışımların çok miktarı ile birlikte namaz kılmaları câiz olmaktadır. Temiz kabul edilen ilacın, zaruret olmadan içilemeyeceği, tevekkül bahsi sonunda yazılıdır.]
Necasetten hâsıl olan amonyak gazının meydana getirdiği nişadır temizdir. Necaset üzerinden kalkıp uçan tozlar, sinekler, elbiseye, suya gelirse, pis yapmaz.
Köpeğin bastığı çamurun necis [pis] olmaması sahihtir. [Hadika sonunda diyor ki “Elbisenin bir yerine necaset bulaşsa, bulaşan yeri unutsa, zannettiği yerini yıkasa, temizlendi kabul edilir. Yaş ayağı ile necis yerde yürüse, yer kuru ise, ayakları necis olmaz. Yer yaş olup ayakları kuru ise, ayakları ıslanırsa, necis olurlar. Köpeğin mescitte yattığı yer kuru ise, necis olmaz. Yaş olup necasetin eseri görülmezse, yine necis olmaz. Ayakkabı ile kılınan namazın sevâbı, çıplak ayakla kılınandan katkat fazladır. Üzerinde necaset görülmedikçe, sokakta gezilen ayakkabı da böyledir. Vesvese ve şüpheye ehemmiyet verilmez. İçki satandan alınan elbise, halı ve saire temiz kabul edilir. Başkası yanında gusül abdestinden sonra, peştemalı çıkarmadan ve sıkmadan üzerine 3 kere su dökünce temiz olur. Her şeyde asıl olan, taharettir. Necaset bulaştığı kesin bilinmedikçe, zannetmekle necis denilmez. Ehl-i kitabın darülharpte kesmiş oldukları hayvan, aksi sâbit olmadıkça, temiz kabul edilir. Mecusinin, kitapsız kâfirlerin etli yemeklerini yemek, hayvanı onların kestiği katî bilinmediği için, tenzîhen mekruhtur. Şimdi kasaptan alınan etler de böyledir.”]
Tavsiye Yazı: Necaset nasıl temizlenir?
Şafii Mezhebine Göre Necaset ve Temizleme Yolları