İsaguci Mantık Kitabı

Esîruddin el-Mufaddal b. Ömer es-Semerkandî el-Ebherî (ö.663/1265) Mukaddime Rahman Rahîm Olan Allah’ın İsmiyle Üstad, imâm, âlim, sonraki neslin önde geleni ve örnek hukemâdan – Allah yerini güzelleştirsin ve kabrini cennet kılsın – Esîrüddîn el-Ebheri der ki: Başarılı kıldığından dolayı Allah’a hamd ederken Ondan, kendi yoluna yöneltmesini diler, Hazret-i Muhammed (sallalahü aleyhi ve sellem)’e ve bütün…

Klasik Mantığa Giriş

Klasik mantığın en önemli konularından biri olan önermeler, kıyaslara hazırlık olarak ele alınmaktadır. Önermelere, kavramların bir anlam taşıması, hüküm ve kıyasları oluşturmak ve onlarda kesin bir sonuç elde etmek için ihtiyaç duyulur. Dolayısıyla kavramlar, önermeler için, önermeler de akıl yürütmeler (kıyas) için bir ön hazırlık niteliğindedir. Klasik Mantıkta Önermeler Önermeler, kısaca yargı bildiren cümlelerdir. Aristoteles…

Önermelerin Öğeleri Ve Doğruluk Değerleri

Önermelerin Öğeleri ve Doğruluk Değerleri Önerme tam bir cümle olduğuna göre üç terimden oluşur: Özne, yüklem ve bağ. “Bağ”a, klasik mantıkçılar kopula derler. Örneğin/‘Deniz dalgalıdır” önermesinde ‘deniz’ özneye, ‘dalga’ yükleme ve ‘dır’ eki de bağa karşılık gelir. “Tebeşir beyazdır” önermesinde tebeşire beyaz olması yüklenerek bir şey kabul ettirilmiştir. Yüklemli önermeler, Şahsiyye, Mühmele, Tümel ve Tikel olmak üzere…

Belirsiz Önermeler

Mühmele (Belirsiz) Önermeler Önermede konu tümel olup, fertlerin niceliği belirtilmemişse buna mühmele (belirsiz) önerme denir. Klasik mantıkçılar belirsiz önermeyi de kullananın kastına göre bazen tümel, bazen tikel gibi kabul ederler . İbn Sina belirsiz önermeleri tikel önermeler içinde değerlendirmektedir. “İnsan beyazdır” önermesi gibi. Hüküm bütünde veya bir kısmında açık değildir. Ahmet Cevdet’e göre de belirsiz önerme tikel…

Tümel Ve Tikel Önermeler

Tümel Önermeler (Külliyye-i Müsevvera) Bir önermede konunun fertlerinin niceliğinin belirtilerek bunların tümünün kastedilmesine tümel önerme denir. Bunların olumlularının başında hepsi, tüm, bütün gibi ifadeler gelir. Olumsuzlarının başında ise hiçbir, hiçbiri gibi ifadeler gelir. Olumlu veya olumsuz olurlar. Hâlidî konu ile alakalı şu örnekleri vermektedir: “Bütün insanlar canlıdır” veya “İnsanlardan hiçbiri taş değildir” gibi önermeler tümel…

Şartlı Önermeler

Şartlı Önermeler Bir önermede bağ kaldırıldığı zaman iki tarafta birer hüküm kalırsa bu tip önermelere şartlı önermeler denir. Bu durumda şartlı önermeler birden fazla yargı bildirirler. Bu tür önermelerde yargı bir şarta bağlıdır ve aralarındaki bağ kaldırıldığı zaman iki tarafta birer terim değil, birer küçük cümle kalır, yani birer yargı bildirirler. “Hava yağmurlu ise etraf…

Bitişik Şartlı Önermeler

Bitişik Şartlı Önermeler (Kaziyye-i Şartiyye-i Muttasıla) Eğer şartlı önermede, mukaddem (önce gelen) ile talinin (sonra gelen) olumluda birleşmesi ve olumsuzda birleşmemesi ile hükmolunursa buna bitişik şartlı önerme (kaziyye-i şartiyye-i muttasıla) denir. Bu önermeler Arapça’da genellikle, eğer, şayet, her ne zaman anlamına gelen lev ve in gibi şart edatlarıyla ifade edilen hükümlerdir. Hâlidî, yukarıda geçtiği gibi…

Ayrık Şartlı Önermeler

Ayrık Şartlı Önermeler (Kaziyye-i Şartiyye-i Munfasıla) Şartlı önermelerde, mukaddem ile talinin birbirini yok edecek bir yargıda bulunduğu önermelere ayrık şartlı önermeler denir. Bitişik şartlı önermelerde mukaddem ile talinin birleşmesi gerektiği halde, ayrık şartlı önermelerde ayrılmaları gerekir. Bu tip önermelerin olumlusunda, önermeyi meydana getiren iki tarafın ayrılmasının meydana gelmesi, olumsuzunda ise ayrılmanın meydana gelmemesi ile hükmolunur.…

Ayrık Şartlı Olumsuz Önermeler

Ayrık Şartlı Olumsuz Önermeler (Kaziyye-i Şartıyye-i Muttasıle-i Sâlibe): Mukaddem ile tali arasındaki ayrılığın kaldırılması ile olur. Örnek; “Bir şey ya taş ya da ağaç olan değildir.” “İnsan ya Türk ya da Arap olacak değildir.” Bu örnekler olumsuz ayrık şartlı önermelerdir. Son örneğe baktığımızda, iki nisbetten birinin mutlaka bulunması gerekli olmadığına, bilakis insanın Türk ve Arap’ın…

Maniatü’l-Hulu Olan Önermeler

Mâniatü’l-hulû olan önermeler: Ayrık şartlı olan bu önermelerde mukaddem ile tali arasında, bunların yalnız yanlışlıkları bakımından ayrıklık ile veya bu ayrıklığın olumsuz kılınması ile hükmolunan önermelere mâniatü’l-hulû denir. Bu önermelerde ayrıklık önermenin olumsuzluğundadır. Önermenin olumluluğunda da ayrıklık kalkmaz. Hâlidî, bu tür önermeleri de şöyle izah etmektedir: Parçaları, bir şeyden bir anda ayrılmaları mümkün olmayan ayrık…